Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy potępiło działania Grzegorza Brauna przy pomniku żołnierzy UPA w uroczysku Białystok w województwie lubelskim. Ukraiński resort określił zachowanie europosła jako haniebne i niemoralne. Sprawą zajmuje się polska prokuratura. Śledczy zabezpieczyli nagranie dokumentujące uszkadzanie kamiennego obelisku.
W uroczysku Białystok w pobliżu miejscowości Liski znajduje się miejsce pochówku 41 żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zginęli oni w lutym 1946 r. podczas walk z oddziałem NKWD. Pomnik w tym miejscu był już wcześniej niszczony. Najnowsze wydarzenia wywołały reakcję ukraińskiego MSZ i stały się przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Hrubieszowie.
MSZ Ukrainy potępia działania Grzegorza Brauna
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy w piątkowym komentarzu dla mediów stanowczo odniosło się do wydarzeń w uroczysku Białystok. Resort skrytykował działania wymierzone w miejsce pochówku żołnierzy UPA i zwrócił uwagę na trwającą wojnę.
– Polityczny margines w Polsce nie wymyślił nic lepszego, niż walka z grobami. I to w czasie, gdy trwa prawdziwa wojna, która stanowi egzystencjalne zagrożenie zarówno dla Ukrainy, jak i dla Polski – przekazało w komentarzu dla mediów Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy.
Resort użył również jednoznacznych słów do oceny samego zachowania przy obelisku.
– To haniebne i niemoralne zachowanie, które u każdego normalnego człowieka może wywołać jedynie wstyd i potępienie – oceniło ukraińskie MSZ w komentarzu dla mediów.
Ministerstwo oczekuje, że właściwe polskie organy dokonają prawnej oceny wydarzeń. Ukraińska dyplomacja chce również naprawienia uszkodzonego grobu oraz innych miejsc ukraińskiej pamięci w Polsce. W komunikacie zaznaczono ponadto, że nie można dopuścić do podobnych wydarzeń w przyszłości.
Ukraiński resort przedstawił przy tym zasadę, która jego zdaniem powinna obowiązywać zarówno w Polsce, jak i w Ukrainie.
– Ukraina konsekwentnie opowiada się za stosowaniem tej samej zasady po obu stronach granicy: ukraińskie miejsca pamięci w Polsce oraz polskie miejsca pamięci w Ukrainie powinny być chronione. Nikt nie ma prawa zamieniać pamięci i szacunku dla zmarłych w przedstawienie cyrkowe, służące osiąganiu własnych celów politycznych – oświadczyło MSZ Ukrainy.
Prokuratura zabezpieczyła nagranie z Grzegorzem Braunem
Okoliczności zniszczenia pomnika i miejsca pochówku bada prokuratura w Zamościu. Śledczy zabezpieczyli między innymi film, na którym Grzegorz Braun uderza ciężkim narzędziem w kamienny obelisk.
Rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zamościu prok. Rafał Kawalec poinformował w piątek PAP, że postępowanie przygotowawcze dotyczy „znieważenia grupy narodowości ukraińskiej poprzez uszkodzenie miejsca spoczynku osób poległych w walce z funkcjonariuszami NKWD” w miejscowości Białystok w gminie Dołhobyczów.
Według dotychczasowych ustaleń w ostatnią niedzielę nieznani sprawcy „z powodu przynależności narodowej poległych osób” zniszczyli herb oraz napisy znajdujące się na monumencie. Uszkodzenia były na tyle poważne, że wyryte napisy stały się niemożliwe do odczytania. Za czyny objęte postępowaniem grozi kara do pięciu lat pozbawienia wolności.
W czwartek Grzegorz Braun opublikował w mediach społecznościowych nagranie. Widać na nim europosła i inne osoby uderzające ciężkim narzędziem w kamienny obelisk, kruszące go i powodujące kolejne uszkodzenia. Z informacji dołączonych do filmu wynikało, że chodzi o pomnik żołnierzy UPA znajdujący się w gminie Dołhobyczów.
Braun odniósł się również do sprawy we wpisie zamieszczonym na platformie społecznościowej.
– Obelisk obrażający pamięć ofiar ukraińskiego Ludobójstwa na Polakach powinien zostać usunięty profesjonalnymi narzędziami natychmiast po udokumentowaniu przestępstwa banderyzmu! – napisał lider Konfederacji Korony Polskiej.
Prokurator Rafał Kawalec przekazał PAP, że śledczy zabezpieczyli nagranie dokumentujące zdarzenie i przesłuchali świadków. Postępowanie prowadzi Prokuratura Rejonowa w Hrubieszowie. Jej zadaniem jest ustalenie sprawców i rozstrzygnięcie, czy doszło do przestępstwa.
Na obecnym etapie nikomu nie przedstawiono zarzutów. Rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zamościu nie wykluczył jednak, że w razie potrzeby może zostać wdrożona procedura dotycząca uchylenia immunitetu.
Pomnik UPA był niszczony już wcześniej
Miejsce objęte postępowaniem znajduje się w uroczysku Białystok w pobliżu miejscowości Liski w powiecie hrubieszowskim w województwie lubelskim. Pochowano tam 41 żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zginęli oni w lutym 1946 r. w walkach z oddziałem NKWD pod Liskami.
Pierwsze upamiętnienie w tym miejscu powstało prawdopodobnie w latach 1996-1997. W 2019 r. na mogile umieszczono duży granitowy kamień z wygrawerowanym godłem Ukrainy. Pod nim znalazł się napis oraz dane pochowanych osób, obejmujące imiona, nazwiska, wiek i prawdopodobnie miejsce zamieszkania.
Obelisk był jednak niszczony już wcześniej. Kilka tygodni temu stwierdzono kolejne uszkodzenia pomnika. Został on pomalowany sprejem, a z konstrukcji wycięto stanowiący jej integralną część łuk.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji informowało w sierpniu PAP o przedmiotach zabezpieczonych podczas prowadzonych wtedy czynności.
– W trakcie działań zabezpieczono ślady materialne, w tym puszkę po farbie w sprayu, butelkę po alkoholu i koszulkę, a w pobliskich zaroślach odnaleziono odcięty łuk – przekazało PAP w sierpniu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Tamten akt wandalizmu potępiła Ambasada Ukrainy w Polsce. Placówka podkreśliła, że uszkadzanie miejsc pamięci jest niedopuszczalne niezależnie od sporów dotyczących przeszłości.
– Niezależnie od trudnych i tragicznych kart wspólnej historii, miejsca pochówku oraz upamiętnienia powinny pozostawać poza sporami politycznymi i być przedmiotem szacunku – podkreśliła Ambasada Ukrainy w Polsce w komunikacie.
Lubelski Urząd Wojewódzki informował jednocześnie, że grób członków UPA w gminie Dołhobyczów nie figuruje w prowadzonej przez wojewodę ewidencji grobów i cmentarzy wojennych.
Przed II wojną światową na terenie uroczyska Białystok znajdowała się kaplica i miejsce kultu Matki Boskiej. Ludność ukraińska mieszkająca we wsi Liski została w większości wysiedlona podczas akcji „Wisła” w 1947 r.
